دائرةالمعارف شهر تبريز

www.tabrizinfo.com

 

خصوصيات جغرافيايي شهرستان تبريز

 

 

  خصوصيات جغرافيايي

  موقعيت، وسعت، قلمرو شهرستان، طول و عرض جغرافياي، شهرستانها و استانهاي همجوار

محدوده اي از جمهوري اسلامي ايران كه با حدود 1781 كيلومتر مربع در مركز استان آذربايجان شرقي نام شهرستان تبريز را به خود گرفته است. وسعت شهرستان تبريز به طور تقريبي 1781 كيلومتر مربع مي باشد. حدود شهرستن تبريز از شمال به شهرستان اهر و از جنوب به شهرستان اسكو و از طرف شرق به شهرستان هريس و بستان آباد و از طرف غرب و شمالغرب به شهرستان شبستر محدود مي گردد.

اين شهرستان در 46 و 25 طول شرقي و 38 و 2 عرض شمالي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است و ارتفاع تقريبي از سطح دريا 1350 متر مي باشد.

 چگونگي پستي و بلندي کوهها و ارتفاعات مهم

چگونگي پستي و بلندي شهرستان تبريز از دو ناحيه كوهستاني و دشت تشكيل شده ارتفاع از سطح دريا در دشت 1310 و در مناطق كوهستاني تا 2100 متر بالغ مي گردد به طوري كه اين شهرستان بوسيله كوههاي سرخ عون بن علي عينالي و پيش كوههاي سهند احاطه شده است.

 

وضعيت آب و هوايي و ميزان بارندگي در شهرستان

هواي اين شهرستان سرد و خشك است باد و سوز دائمي دارد كه مربوط به بادهاي محلي است نه جريانهاي قاره اي، اما گاهي جريانهاي سيبري پس از عبور از كرانه هاي درياي خزر به حوزه تبريز رسيده، سبب بروز شدت سرما در زمستان و كولاك و راه بندان عمومي مي شود. زمستان در تبريز زود آغاز گشته و دير خاتمه مي يابد. تبريز در حال حاضر در رديف كليماي
GS(b) در رده بندي كوين يعني نوعي مديترانه يا تابستاني   در رده بندي كوين يعني نوع مديترانه اي يا تابستاني خنك منظور شده است. وضع بارندگي تبريز همگام با ساير نقاط آذربايجان تابع جريانهاي هوائي بويژه توده هواي مرطوب مديترانه و بخارهاي ناشي از آن هواي سرد سيري و شمالي و اختلاف درجه حرارت در محدوده درياچه اروميه و استقرار كوههاي سهند مي باشد. ميانگين بارندگي ساليانه شهرستان تبريز 305 ميليمتر بوده و معمولاً در طول فصل تابستان بارندگي  كمتر مي باشد. حداكثر متوسط دما در تيرماه 32 درجه سانتي گراد و حداقل متوسط آن در ديماه 2/7 درجه سانتيگراد و حداكثر مطلق ثبت شده 42 درجه و حداقل مطلق 25 درجه سانتيگراد بوده است.
تعداد روزهاي بخبندان حداكثر 155 روز و حداقل 52 روز، به طور متوسط 107 روز است.
ميزان تبخير تعرق منطقه 1733 ميلمتر محاسبه گرديده است.

وضعيت پوشش گياهي ،جنگل و مرتع


شهرستان تبريز به علت واقع بودن در دامنه غرب و شما غربي رشته كوه سهند و تحت تاثير آب و هواي مديترانه اي جزو مناطقي از كشور است كه ويژگي خاص از تنوع و گسترش پوشش گياهي را دارد مراتع شهرستان داراي درجات مختلفي از جمله مراتع شمال شهرستان تبريز، غرب و شمال غرب كوه سهند داراي مراتع عالي و بهترين مراتع ييلاقي است و همچنين كوهپايه هاي شمال غرب و شمالي شهرستان نيز داراي مراتع خوب و متوسط مي باشد.

منابع آب شهرستان : آبهاي سطح الارضي - رودها ، چشمه ها و قنوات
 

رودخانه ليقوان كه از جدار شمالي سهند جاري مي شود و در مسير خود روستاهاي معروف، ليقوان، هروي ، بيرق ديزج و شهر باسمنج را مشروب مي نمايد و پس از ورود به جلگه تبريز به آجي جاي مي ريزد.
 رودخانه آجي چاي (تلخه رود) از شمال شهر در ميان تنگه كوهستاني عينالي جريان داشته كه پس از طي مسافتي در بخش غربي شهرستان تبريز به درياچه اروميه مي ريزد.
مهران رود يا ميدان چايي، قسمتي از آب رودخانه ليقوان به علاوه آب هاي محلي كوه هاي اطراف تبريز در مسير مهرانرود جاري مي شود. از وسط شهر تبريز مي گذرد و در محل فرودگاه تبريز در شمالغرب شهر به آجي چاي مي ريزد.
زينجناب جاي، از جدار شمالي سلطان داغي در جنوب غربي سهند سرچشمه مي گيرد تعدادي از روستاها را مشروب نموده و پس از گذشتن از شهر سردرود به آجي جايي وارد مي شود.
رودخانه گوناب يا كومورچايي از ارتفاعات مشگعنبر و گومانا از رشته جنوبي قراداغ سرچشمه گرفته پس از مشروب كردن روستاهاي منطقه در محل قووشوق (محل بهم پيوستن) بنام كومورچايي خوانده مي شود. آب اين رودخانه به علت عبور از معادن نمك به شدت شور شده در كنار پل آجي چاي در مشرق فرودگاه تبريز به آن وارد مي شود.
در سال هاي اخير آب سد نهند نيز جهت استفاده آبياري تبريز به وسيله لوله گذاري به اين شهرستان منتقل گرديده است.

تعداد بخش ها ،شهرها، دهستانها و نقاط روستايي در سطح استان;

شهرستان تبريز داراي دو بخش (مركزي و بخش خسروشهر) و 4 شهر (تبريز، سردرود، باسمنج، خسروشهر) و 5ر دهستان (آجي چاي، ميدان چاي ، اسپران، سردصحرا و لاهيجان) و 69 روستا مي باشد.

بررسي وضعيت تقسيمات کشوري شهرستان و سوابق آن

با توجه به تغييرات انجام يافته در سال 1376 و انتزاع بخشهاي اسكو و آذرشهر از شهرستان تبريز شهر خسروشهر به بخش تبديل و تعدادي از روستاهاي دهستان شوركات شمالي بخش اسكو منتزع و دهستان لاهيجان تشكيل و تعدادي از روستاهاي سرد صحرا از بخش مركزي متنتزع و به بخش خسروشهر ملحق گرديدند. و در جريان انتزاع بخش شبستر بيش از 10 روستا از دهات رودقات از بخش مركزي تبريز منتزع و به بخش صوفيان ملحق و در مقابل آن تعدادي از روستاهاي مواضع خان بخش ورزقان منتزع و با نام دهستان اسپران به بخش مركزي تبريز ملحق گرديدند.

 

برگرفته از سايت:
www.ostan-as.gov.ir