.

 

      از:تاريخ مؤسسات تمدنی جديد در ايران

 

            دکتر محبوبی اردکانی

 

           پارچه بافی

 

. . . 

در سال 1289 هجری شمسی = 1328 ه ق حاج رحيم قزوينی پسر حاجی فتحعلی يک کارخانه ريسمان ريسی در تبريز تأسيس نمود1.

اين کارخانه دارای 1800 دوک نخ ريسی بود و مصرف پنبه ساليانه آن در سال 450 خروار بود2. اين کارخانه را از آلمان خريده و سرمايه ای که برای آن تخصيص داده بود 799/466/2 بود . محصول ساليانه آن 162000 کيلو انواع ريسمان از شماره 8 تا 24 بود و تعداد دوکهای مشغول کار و يدکی آن به 5000 می رسيد و قوه موتور آن 56 اسب بود و با زغال سنگ کار می کرد و شماره کارگران آن 150 نفر و مزد آنها روزانه 10 تا 20 ريال بود3.

حاج رحيم يک کارخانه پشم ريسی هم داشت که دارای دوهزار دوک پشم ريسی و محصول آن برای مصرف قالی بود و در سال قريب به 600 خروار پشم مصرف می نمود4 و شرح آن خواهد آمد.

کارخانه نخريسی حاج علی محمدخوئی _ تبريز :

کارخانه در سال 1303 تأسيس شد و کليه ماشين آلات آن موتوری و محصولات آن از پشم ريسی و پنبه ريسی همه برای مصرف قالی بافی و پارچه بافی بوده . سرمايه آن در 1315 بالغ بر شش ميليون ريال بود و سيصد نفر کارگر داشت و روزانه چهارصد بوقچه نخ پشم و پنبه و هزار متر پارچه های مختلف تهيه می نمود که تماما در بازارهای داخلی به مصرف می رسيد و بهای آن در سال بالغ بر 5 ميليون ريال بود . در سال 1314 ماشين آلات جديدی برای پارچه بافی و نخ ريسی آن خريداری نمودند 5، ولی مدتی تعطيل بود و مقارن بهمن ماه 1317 دوباره شروع بکار و بهره برداری نمود6و گويا تعطيل آن هم بعلت نقص ماشين آلات بود که مجبور بودند از خارجه وارد کنند و نصب نمايند7 .

 

کارخانه بوستان :

همان کارخانه حاج رحيم قزوينی و صاحب سهام اصلی آن بيوک قزوينی بود و 3216 دوک و 25 ماشين بافندگی داشته است8.اين کارخانه در سال 34 بعلت توقيف صاحب سهام عمده متوقف بود و اقداماتی شد که فعاليت خود را از سر گيرد 9 . در شهريور 35 کارخانه بکار افتاده بود و شبانه روز دو نوبت، هر نوبت 8 ساعت کار می کرد . در سال 37 (ديماه) دوباره تعطيل گرديد 10 و در سال 38 با استفاده از وام صنعتی برای ادامه کار مجهز و تجديد افتتاح گرديد11.

کارخانه پشمينه :

سالها در حال تعطيل بود و در اواخر اسفند 45 تمام قسمت های نخريسي، پارچه بافي، پتوبافی آن بکار افتاد . صاحب اين کارخانه که پشمينه نو ناميده شده بيوک صابر است12.

کارخانه پشمينه تبريز :

اولين سنگ بنای اين کارخانه روز يکشنبه دوم خرداد 1316 نصب شد و پس از 18 سال کار که خصوصيات و نتيجه آن معلوم نشده است، در تاريخ 21/12/34 آگهی فروش آن بوسيله هيئت تصفيه شرکت سهامی ريسندگی و بافندگی پشمينه تبريز با مشخصات ذيل انتشار يافت . دارای دستگاههای پشم شوئی و 1080 دوک ريسندگی کامکاران و 2504 دوک ريسندگی سولفاکتور و 50 دستگاه بافندگی و دستگاههای تکميلی پارچه پشم، سه دستگاه موتور مولد برق بقدرت 1770 اسب و دو دستگاه ديگ بخار هر يک به فشار 7 اتمسفر و ساير ماشين های مربوط به پارچه بافی ريسندگی پشمی بعلاوه ساختمان محوطه کارخانه (جمعا 8387 متر مربع زيربنا باضافه انبار و باراندازها) و مقدار 167282 متر مربع زمين کار و باغ متصل به کارخانه بانضمام نوزده شبانه روز قنات ساعدالملک از گردش 21 شبانه روز. . .ماشين آلات کارخانه ساخت آلمان اعلام شده است.13اين کارخانه بواسطه عدم توانائی پرداخت اقساط بانک ملی در خرداد 1335 بحال توقف درآمد14.

يادداشت :

1 - گنج شايان

2 - مجله اطاق تجارت

3- مينودر

4- مجله اطاق تجارت

5- اطلاعات 2789 29/2/15

6- مجله بانک ملی ش 32 ص 9

7- مجله بانک ملی ش 21 ص 101

8- آمار فعاليت های صنعتی و معدنی کشور در سال 1318 ص 35

9- اطلاعات 8841 ، 29/8/34 و 9039 ، 31/3/35

10- اطلاعات 9800، 7/10/37

11-    "       10109 ، 29/3/44

12 -   "      12234 ، 27/12/45

13- اطلاعات 3148 ، 21/12/34

14-      "     9039 ، 31/3/35

 


برگشت به ليست