مير جعفر حسيی کوچه باغي

 

بيمارستان جذاميان بابا باغی تبريز

در آئينه زمان

 

حضور در جمع بيماران شفا يافته در بابا باغی فرصت مناسبی بود که ضمن تبريک 8 بهمن روز جهانی حمايت از جذاميان پای صحبت آنان بنشينيم و به سخنان آنان از گذشته و حال گوش فرا داريم، از رنجها و شاديهايشان، از خاطرات تلخ و شيرينشان، از ناکاميها و کامرانيهايشان برای تهيه گزارشی از بيمارستان کهنسال باباباغی تبريز توشه برچينينم و آنچه تا حال ناگفته مانده است سخن به ميان آريم.

بيمارستان بابا باغی تبريز در سال 1312 با کوچاندن قريب هفتاد و شنج نفر جذامی مرد و زن از آرپادره سی اهر به قريه بابا باغی تشکيل گرديده و بيماران مذکور در چهل اتاق محقر 3×4 متر مربع(اسکان داده شدند، به تدريج بيماران جذامی در شهرها و استانهای مختلف ايران به اين مرکز روی آورده و دور از انظار مردم کوته نظر در اين کانون محصور پناهگاهی يافته چند صباحی از عمر خود را در آرامش و آسايش سپری می کنند. دو نفر از جوانان تحصيل کرده باباباغی آقايان ميرزازاده و حيدر پير عليلو تاريخچه آسايشگاههای جذاميان در آذربايجانشرقی را تدوين و به رشته تحرير کشيده اند. آسايشگاه جذاميان در محل قريه باباباغی که روزی روزگاری محل تفريح و شکار ناصرالدين ميرزا وليعهد قاجار در تبريز بود در زمينی که توسط اداره ماليه در اختيار اداره صحيحه کل مملکت گذاشته شده بود بوجود آمده است. در قباله رسمی موجود هفتاد و پنج هکتار زمين تپه و ماهور قريه باباباغی به مبلغ ششصد تومان توسط شهرداری تبريز خريداری و جهت اسکان بيماران مجذوم کوچانده شده از آرپادره سی اهر اختصاصا داده شده است.

بنا به اظهار معتمدين و سالخوردگان محل از جمله حاج اسماعيل ونياری تأسيس قلعه بابا باغی به 1290 هجری شمسی برمی گردد. طبق روايت آنان قلعه در حصاری سنگی و گلی به ارتفاع سه متر و ضخامت يکمتر محصور گشته است ورود و خروج مردم و احشام فقط از يک دروازه صورت می گرفت شخصی به نام مشهدی فرج از طرف دولت کدخدای قلعه بود و آذوقه بيماران از قبيل آرد و برنج و روغن توسط نامبرده دريافت و بين بيماران توزيع می گرديد که در سال يک يا دو بار بيشتر صورت نمی گرفت. خوراک غالب بيماران در تابستان نان و ماست و خيار و در زمستان سيب زمينی و لبوی پخته بيش نبود.

زنده ياد مشهدی فرج در ايام قحطی از روستاهای اطراف گندم و خواربار بنام جذاميان جمع آوری کرده در اختيار آنان قرار می داد. لازم به ذکر است که علی اشرف پسر اين مرد خير در آن زمان در امر بيماريابی و انتقال جذاميان به قلعه با پدر همکاری می کرد. بيماران از نظر بهداشتی _ درمانی وضع بسيار نامطلوبی داشتند به طوريکه اهالی دهات مجاور قادر به آمدن به قاعه و افت و خيز با جذاميان نبودند. ماهی يکبار پزشکياری از بهداری می آمد و دو رقم پماد سفيد (اکسيد دورنگ) و پماد سياه (ايکتيول) از دريچه کوچکی به سوی آنان پرت می کرد. از طبيب و پرستار، دارو و درمانهای ديگر خبری نبود.

بيماری جذام يکی از امراض مسری عفونی است که ابعاد پزشکي، اجتماعی و اقتصادی دارد. که بعد اجتماعی آن مهمتر از ابعاد ديگر است. جذاميان در همه کشورها و بين همه ملتها مظلومتر از ساير اقشار جامعه بودند. در تمام کشورهای جذلم خيز دنيا يک نوع ترس و وحشت (استيگما) از اين بيماری وجود دارد. افراد سالم اجتماع از جذام و جذامی می ترسند و بيماران جذامی نيز از بی مهری و ظلم و ستم تندرستان جامعه در عذابند. آنچه که موجب ترس و هراس مردم است خود ميکروب جذام يا باسيل هانس نيست بلکه عوارض و دگرگونيهائی که در اثر باسيل هائی در اعصاب چشم و دستها و پاها بوجود می آيد، عامل اين وحشت تلقی می شود. چنگيها و ريختگيهای اندامها قدرت کار و فعاليت جذاميان را از بين برده آنها را عاجز و زمين گير می سازد.اين گرفتاريها در روزگاران پيش که داروی مؤثری عليه بيماری نبودفراوان تر بود. در زمان ما وجود داروهای معالج و مؤثر مشکل درمان جذاميان را مرتفع ساخته است. تشخيص به موقع جذام و تحت درمان قرار گرفتن به هنگام جذامی معلوليتهای ناشی از جذام را به حداقل کاهش داده است.

سازمان بهداشت جهانی سال 2000 ميلادی را سال حذف جذام در دنيا اعلام کرده است. به عبارت ديگر ممالکی که تعداد جذاميانشان از يک در ده هزار نفر کمتر باشد ديگر کشورهای جذام خيز تلقی نمی شوند. در کشور ما ميزان جذاميان 12/0 (دوازده صدم) در ده هزار نفر جمعيت کشور است. بنابراين با وجود درمانهای سرداروئی جذام (داپون + ريفامپسين + کلوناز يمين) جای هيچگونه نگرانی در مورد معالجه جذاميان نيست. اگر بتوانيم با برنامه ريزيهای علمی و بهداشتی در مناطقآلوده کشور بيماريابی بکنيم در کوتاه مدت به مرحله ريشه کنی بيماری خواهيم رسيد به قول جذام شناسان در شرايط فعلی هيچگونه نيازی به وجود جذامخانه ها و آسايشگاهها نداريم.

نزديک به چهل سال از زمان تهيه فيلم " خانه سياه است" فروغ فرخزاد شاعره پراحساس و هنرمند می گذرد. بقول سرکار خانم نشاط وثوقی (مبين) ليسانسيه مامائی حالا بسياری از خانه های سياه قديمی روشن و بيغوله های قديم در هم کوبيده شده است. خانم وثوقی ساليان سال مسئوليت اداره مهد کودک باباباغی و رسيدگی به بيماريهای زنان باباباغی را به عهده داشته و با امکانات ناچيزی که در آن زمان وجود داشت مانند ماماهای قديمی در منازل بيماران بچه های باغ را به دنيا آورده است و بسياری از جوانان امروز باباباغی ايشان را بنام "مادر" خطاب می کنند و همچون مادر دوستش دارند. با احداث پرورشگاه کودکان به سرمايه شادروان حاج آقا گلابچی و نظارت زنده ياد حاج علی بختوری کودکان باباباغی سرو سامان يافته و در محيطی آرام و تر و تميز دور از محيط آلوده آسايشگاه تحت تعليم و تربيت قرار گرفتند.

اينک در محل پرورشگاه بيمارستان مجهزی با اتاقهای عمل، آزمايشگاه _ فيزيوتراپی _ درمانگاه چشم و گوش و حلق و بينی _ دندان پزشکی _ راديولوژی به وجود آمده و تحت نظارت خواهران مسيحی نابيولا _ جوزپينا _ مريم _ خواهر سلما به بهترين نحو اداره می شود و با همکاری برادران مسيحی دکتر فراسنوافيوال و برادر سيليوا و آقای دکتر منصور اشرفی جراح اورتوپد، آقای دکتر هادی زاده متخصص چشم، آقای دکتر عليرضا خرمی فر در خدمت جذاميان کشور قرار گرفته است. بيمارستان 198 تختی جذاميان باباباغی بهمت همکاران و کليه پزشکان و پرستاران و خدمتگزاران از سوی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی به مثابه بيمارستان درجه يک در سطح کشور ارزيابی شده و از مزايای آن استفاده می نمايد.

بيمارستان جذاميان بابا باغی تبريز تکيه گاه مطمئن برای رتق و فتق امور درمانی همه جذاميان کشور است و از اقصی نقاط مملکت برای درمان بيماريهای مختلف بدانجا روی آورده و جهت معالجه بيماريهای خود از سيستم ارجاع برخوردار می شوند. اگر بيماريشان مربوط به عوارض جذام باشند توسط پزشکان متخصص باباباغی و اگر خارج از حد تخصص پزشکان باغ بوده به تخصصهای ديگر نيازمند باشند توسط بيمارستان باباباغی به ساير مراکز پزشکی ارجاع و معرفی می شوند. امروزه کليه بيماران و خانواده آنان تحت پوشش کميته امداد امام خميني(ره) استان آذربايجانشرقی قرار دارند و از نظر مالی مشکلی ندارند. بجهت افراد خير و نيکوکار و دانشگاه علوم پزشکی تبريز کليه نيازهای مالی و زيستی آنان به نحو مطلوب تأمين و مرتفع می شود. کليه فرزندان سالم بيماران از مزايای تحصيل رايگان به مفهوم واقعی آن برخوردارند و در مقاطع مختلف مهد کودک _ دبستان _ دوره راهنمائی _ دبيرستان و دانشگاه از حمايت مالی افراد خير و نيکوکار برخوردار هستند. چه بسيار مردم نوعدوست که به بيماران را معاضدت نموده نيازهای آنان را از هر لحاظ مرتفع می نمايند.

بيماران شفا يافته مجذوم مشمول طرح امام خمينی (ره) و طرح شهيد رجائی قرار گرفته ماهانه مبالغی بابت کمک هزينه زندگی از کميته امداد استان دريافت می دارند. هزينه اياب و ذهاب دانش آموزان دبيرستانی و دانشجويان و حق ثبت نام آنان در مدارس و دانشگاهها از محل کمکهای مردمی تأمين و پرداخت می شود برای تنوير افکار ساکنين باباباغی يک باب کتابخانه عمومی به همت افراد خير و نيکوکار و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی در محل باباباغی احداث و جزو کتابخانه هاب رسمی کشور به ثبت رسيده و هر ماه تعداد قابل توجهی کتاب به گنجينه کتابخانه باباباغی افزوده می شود. دانشوران دلسوز و علاقه مند نظير آقای مهدی داديزاده مديريت نشر سپهر و دوستانشان در بنيان اين کتابخانه مفيد نقش بسيار فعال و کارساز داشته اند.

اقدامات رفاهی فراوانی صورت گرفته و چهره آسايشگاه و بيمارستان بابا باغی را کلا" تغيير داده است. علاوه بر منازل مسکونی بيماران سيستم حرارت مرکزي، حمام و مسجد و مدرسه باباباغی از نعمت گاز بهره مند گرديده است.

برای نگهداری گوشتهای نذری افراد خير به همت تجار بازار تبريز سردخانه ای به ابعاد خارجی 5/2×5/4×8/5 متر با ظرفيت پنج تن در جنب آشپزخانه عمومی ايجاد شده و در تمام ايام سال مورد بهره برداری قرار گرفته است. يک دستگاه نان ماشينی برای موارد ضروری تهيه و آماده بهره برداری است نيازهای فنی و آموزشی بيمارستان باباباغی به همت افراد نيکوکار مرتفع گرديده، يک دستگاه اوتوکلاو به ارزش پانزده ميليون ريال توسط جناب آقای مهندس عظيم نژاد و يک دستگاه ثبوت و ظهور اوتوماتيک بخش راديولوژی توسط اطريشيهای مقيم ايران به ارزش 000/940/38 ريال و دو دستگاه ترالی احياء به ارزش چهار ميليون ريال و يک دستگاه لارنکوسکوپ و يک دستگاه آمبوبک توسط پايگاه دوم شکاری تبريز و يک دستگاه اوپک به ارزش يک ميليون و صد و پنجاه هزار تومان از رديف اعتباری 129086 دولتی خريداری و در راستای تعالی علمی و آموزشی مورد استفاده قرار گرفته است.

بيمارستان جذاميان باباباغی تبريز بحق مرکز بررسی و تحقيق بيماريهای پوستی و جذام آذربايجانشرقی است و پزشکان و دانشجويان علوم پزشکی و کارشناسان و کاردانهای علوم آزمايشگاهی ، پيراپزشکان و بهورزان و بهداشتياران حتی دانشجويان علوم انساني، رزيدنتهای بيماريهای پوست و عفونی در جريان سال برای مرکز مراجعه و آموزش لازم در مورد بيماری جذام کسب می نمايند.

 

برگرفته از: هفته نامه شمس تبريز

سال چهارم شماره  102