دائرةالمعارف شهر تبريز

www.tabrizinfo.com

ايوب نيکنام لاله ، فريبرز ذوقی

 


فوتبال

 

 

 

اينکه بازی با توپ از چه وقت و به چه شکل آغاز شد به

 

تيم فوتبال تبريز در سال  1331

 درستی معلوم نيست، ولی در هر حال اين ورزش تاريخچه ای چندهزار          ساله دارد.

 در آثار بجا مانده از تمدن های مصر و يونان و روم و چين و ژاپن در دوران باستان، در مورد بازی با توپ به واسطه پا، علائم و نشانه هايی ديده می شود.

فوتبال به شيوه جديد در انگلستان پايه گذاری شد، آنها قوانين را ابداع کردند و خود به طور جدی آن را ادامه دادند و به هر نقطه جهان که سفر کردند آنرا ترويج نمودند. فدراسيون فوتبال انگلستان قديمی ترين فدراسيون در دنياست. اما در کشور ما تا يک قرن پيش صحبتی از فوتبال به ميان نمی آمد. تا سال 1299 شمسی فوتبال به صورت ابتدايی در زمين های حاشيه شهر تهران بازی می شد و جوانان آن روز که اين بازی جديد را از انگليسی های مقيم ايران آموخته بودند، ميان خود تيم هايی تشکيل داده بودند و مسابقاتی هم برگزار می کردند.

 

در سال 1300،

 انجمن ترقی و ترويج فوتبال در تهران تأسيس شد و برگزاری مسابقات فوتبال را به عهده گرفت.

 

در سال 1308،

 اولين مسابقه خارجی فوتبال ايران با تيمی از بادکوبه(باکو) در تهران برگزار شد که در آن بازی تيم ايران شکست سختی خورد.

در سال 1316، حسين صدقياني1پس از بازگشت از اروپا، عهده دار آموزش و گسترش فوتبال در ايران شد. تشکيل تيم ملی و اعزام آن به افغانستان از کارهای وی بود.

نخستين فدراسيون فوتبال ايران در 12 اسفند سال 1325 بوجود آمد و در 1326 (1948 ميلادي) به عضويت فيفا پذيرفته شد.

اين احتمال وجود دارد که تبريز به علت نزديکی به کشورهای اروپايی و شوروی سابق قبل از تهران زمينه های فوتبال را از طريق تبعه های مقيم در قونسولگری ها و يا مراودتاتی که به طور ويژه ای مابين شهرهای مرزی و کشورهای همجوار وجود دارد وارد ايران شده باشد. به هر حال اگر هم چنين نباشد می توان گفت که فوتبال حداقل در تبريز شناخته شده بود چون همين حسين صدقيانی که بعدها پس از بازگشت از بلژيک به "حسين افندي" شهرت يافت طی سال های 1309 الی 1311 بهترين گلزن بلژيک بود و حائز اهميت است که وی در حضور آلبرت اول پادشاه بلژيک و 60 هزار تماشاگر در بازی فينال، سه گل به تيم بروکسل زد و تيم رويال – شارل روآ اسپورتنيگ کلوب را به قهرمانی باشگاههای بلژيک رساند.

در دهه 50 دکتر کوشافر استاد علوم تربيتی دانشگاه تبريز يک مدرسه فوتبال در اين شهر تأسيس کرد که تا 20 سال نيروی جوان و بومی فوتبال را به نحو احسن تأمين نمود و در حالی که "مجيد ناظمي" و "رحيم مه نمای اقدم" به تيم ملی دعوت شدند و استخوانبندی تيم ملی نوجوانان ايران را ستاره های مدرسه دکتر کوشافر که در آن "ياگوديچ" هم نقشی داشت تشکيل می دادند".2

 

قبل از سال 1327 ه.ش.

 مسابقات فوتبال در تبريز به صورت پراکنده در بين جوانان اين شهر برگزار می شد ولی بعد از عضويت فدراسيون فوتبال ايران در فيفا، مسابقات به طور منسجم برگزار گرديد و رفته رفته رقابت بين تيم های شهرستانی آغاز شد. در مسابقات دوستانه ای که در تبريز برگزار می شد يک چيز بيش از اندازه می توانست جلب توجه هر کس را بنمايد و آن مسأله جا انداختن ضربات پنالتی در حين بازی بود، زيرا در تبريز زدن ضربه پنالتی يک نوع نامردی محسوب می شد و کسر شأن داشت3.

 

از سال 1327 تا 1334

 مسابقات به صورت پراکنده و بدون نظم خاصی در جريان بود. در سال 1334 تبريز تيم قدری را در اختيار داشت که در بسياری از مسابقات با بهره گيری از بازيکنانی مجرب از جمله "قارلوGarlo  " دروازه بان رومانيايی توانست اکثر مسابقات را به نفع خود سازد.

 

سال 1335 (آغاز مسابقات منسجم قهرمانی کشور)

چنانکه توضيح داده شد تا اين سال مسابقات بين محلات و در موارد معدودی نيز بين شهرها بدون نظارت فدراسيون انجام می گرفت. ولی از سال 1335 اولين مسابقات قهرمانی کشور بين تيم های اصفهان، تهران، تبريز، مشهد وآبادان برگزار شد. در اين مسابقات که در کرمان برگزار گرديد تيم تبريز به خاطر پنالتی که به سود تيم مقابل گرفته شد از ادامه بازی ها کناره گيری کرد.

 

سال 1336

مسابقات در شهر اصفهان برگزار گرديد و تيم منتخب تبريز توانست قهرمان اين دوره از رقابت ها شود. اسامی تعدادی از بازيکنان تيم تبريز که در سال 1336 در اين تيم عضويت داشتند عبارتند از : اکبر شوقي، کاظم تقی زاده، علی قنادي، فتاح عظيمي، اردوبادي، بيوک صباغ و دروازه بانان "اردوبادی و خانلو"

 

سال 1337

در اواخر سال 1336 در اثر وقوع زلزله، مسابقات سال 1337 لغو گرديد و بودجه اين بازی ها به منظور کمک به زلزله زدگان واريز گرديد.

تيم فوتبال تبريز در سال 1337

 

 

سال 1338

اين دوره از مسابقات در شهر تبريز برگزار گرديد که مراحل مقدماتی آن به صورت منطقه ای انجام گرفت.4در اين مسابقات چهار تيم برتر کشور از شهرهای تبريز، اصفهان، تهران و منتخبی از خوزستان شرکت داشتند که در پايان با قهرمانی تيم تبريز به پايان رسيد.

نتايج مسابقات :

تبريز 2        خوزستان 1

تبريز 1        اصفهان 1

تبريز 1        تهران صفر

خاطره فينال سال 1338

در اين مسابقات که به صورت امتيازی برگزار می شد در مسابقه فينال بين تيم های تبريز و تهران که تا دقيقه 87 بازی بدون گل بود و مسؤولين هم بازی را تقريبا" پايان يافته تلقی می کردند از بلند گوی استاديوم خواستار حضور مربی تيم اصفهان جهت اخذ کاپ قهرمانی شدند، زيرا در صورت تساوی اين بازي، تبريز با يک امتياز کمتر نايب قهرمان می شد ولی در همين لحظه آقای "ائلدار صادق زاده" بازيکن مجرب تبريزی گل سرنوشت ساز را در دقيقه 89 بازي، وارد دروازه تهران کرد و کاپ قهرمانی نصيب منتخب تبريز شد.

 

سال 1339

اين دوره از مسابقات به صورت باشگاهی در ساری برگزار گرديد که شش تيم نهايی اين رقابت ها را تيم های زير تشکيل داده بودند :

تاج تبريز

شاهين آبادان، کاپيتان تيم : مرحوم دهداري

ديهيم تهران، کاپيتان تيم : حسن حبيبي

فرهنگ کرمان

نماينده قزوين

نماينده ساری

در اين مسابقات تبريز به مقام پنجم رسيد و شاهين آبادان اول شد.

 

سال 1340

اين دور از مسابقات در شهر مقدس مشهد برگزار گرديد که تيم تبريز به علت نبود بودجه در مسابقات شرکت نکرد.

 

سال 1341

مسابقات در شهر اصفهان برگزار گرديد که تبريز در فينال بعد از دارايی تهران به مقام دوم دست يافت.

 

سال 1342

برای اولين بار به صورت المپيک در تمام رشته ها برگزار گرديد که استان آذربايجان شرقی در مجموع به مقام سوم رسيد.

 

سال 1343

تبريز بعد از تهران به مقام دوم رسيد و محل مسابقات در شهر مشهد بود.

 

سال 1344

اين دوره از مسابقات در اهواز برگزار گرديد که تيم های تهران و کهکيلويه و بويراحمد و تبريز به ترتيب اول، دوم و سوم شدند.

 

سال 1345

در اين سال مسابقه انجام نگرفت.

 

سال 1346

در فروردين سال 1346 در شهر کرمان، تيم تبريز به مقام دوم دست يافت.

 

سال 1347

از اين سال به بعد مسابقات به صورت باشگاهی برگزار گرديد تا اينکه بعد از انقلاب اسلامی به مدت 5 سال مسابقات به صورت بين استانی انجام گرفت که در طول اين پنج سال تيم آذربايجان شرقی يک با نايب قهرمان ايران گرديد. و از سال 1366 مسابقات دوباره به صورت باشگاهی برگزار گرديد.

 

تعدادی از قديم ترين تيم های تبريز

آذر، سيمرغ، آهن، شهاب، ظفر، شايان، نصرت (دوچی)، جوانان سرخاب.

برترين تيم ها عبارت بود از دو تيم آذر و سيمرغ که معمولا" اکثر بازيکنان منتخب استان از آن ها گلچين می شد. در بين اين بازيکنان زبده کسانی بودند که با بازی های عالی خود در سطح کشوری معروف شدند.

اولين کسی که از تبريز به تيم ملی راه يافت و در سال 1954 در بازی های آسيايی شرکت کرد "داوود ارغواني" بود که از بهترين بازيکنان تيم ملی محسوب می شد.

از معروف ترين بازيکنانی که به تيم ملی راه يافته اند می توان از :

بيوک جدی کار، داوود ارغواني، حبيب دايی اوغلي، بيوک صباغ، حسين خداپرست نام برد. قبل از سال های 1357 و در سال های اخير بازيکنانی همچون: احد شيخ لاري، کريم باقری ، دين محمدی  و... نيز به اردوی تيم ملی دعوت شده اند.

 

نتايج بعضی از مسابقات دوستانه تيم منتخب تبريز در سال های دور بدين شرح است.

 

راه آهن ترکيه صفر        منتخب تبريز صفر          (سال 1336)

نفتچی باکو  6             منتخب تبريز صفر          (سال 1336)

دينامو تفليس 6           منتخب تبريز صفر          (سال 1337)

روسلوف شوروی صفر   منتخب تبريز صفر          (سال 1342)

 

يادداشت :

1- با استناد به روايات پيشکسوتان فوتبال تبريز، آقای حسين صدقيانی اين ورزش را در کوچه های خاکی تبريز ياد گرفته بود.

2 – کيهان ورزشی – شماره 1991 – سال سی و هشتم – 16 خرداد 1372

3 – در يکی از بازی هايی که بين تيم ملی ايران و منتخب تبريز برگزار شده بود، وقتی که سعيد صدري، شوخ ترين داور تاريخ فوتبال ايران برای تبريزی ها پنالتی گرفت مدافع تبريزی توپ را به بغل گرفت و گفت : "کيشي! تبريز ده پنالتی اولماز. نامرد اولما !" ترجمه : مرد! در تبريز پنالتی وجود ندارد. نامرد نباش !

4 – در اين دوره ايران به چهار منطقه تقسيم گرديد، که منطقه غرب کشور شامل آذربايجان شرقي، غربي، کرمانشاه و همدان بود.

 

ببرگرفته از کتاب : تبريز در گذر تاريخ

نگاهی به تاريخ آذربايجان

تأليف : ايوب نيکنام لاله ، فريبرز ذوقی

چاپ اول   1374 صفحه517

انتشارات ياران