دائرةالمعارف شهر تبريز

www.tabrizinfo.com

ايوب نيکنام لاله ، فريبرز ذوقی

کشتی

 

ورزش کشتی يکی از با سابقه ترين رشته های ورزشی است که از دوران باستان به اشکالی در نقاط مختلف ايران رواج داشته است. آنچه بيش از هر چيز بر کشتی در سرتاسر ايران حکمفرما بوده نه صرفا" جنبه بدنی و ورزشی آن بلکه بيشتر از آن به جهت روح جوانمردی و سلحشوری و انگيزه ای برای آمادگی بدنی در مقابل حوادث گوناگون از جمله جنگ های تن به تن و دفاع از کيان و مملکت و ايستادگی در مقابل زورمندان بوده است.

کشتی های محلی ايران به نام های گوناگون مشهور بوده و هر کدام برای خود لطف و منزلتی ويژه دارند و مشهورترين آنها عبارتند از :

کشتی پهلوانی، اين کشتی در زورخانه ها متداول است.

کشتی آشيرما ، اين کشتی در اغلب مناطق آذربايجان رواج دارد.

کشتی گرش ، در مناطق ترکمن نشين .

کشتی لوچو ، در روستاهای مازندران.

کشتی باچوخه ، اين کشتی در بعضی از مناطق خراسان اجرا می شود.

کشتی زوران پاتوله ، کشتی سنتی و محلی کردستان .

                           کشتی پهلواني

کشتی پهلوانی از انواع کشتی است که در آن هر يک از دو نفر تلاش می کنند با زور و فن پشت ديگری را به زمين برساند و يا با اجرای فن مناسب خاص اين کشتی امتياز لازم را کسب کتد .

هدف اصلی ورزشکاران در زورخانه اين است که با پرداختن به انواع حرکات و عمليات ورزشی رفته رفته جسم و روح خود را قوی کنند و خود را به مقام پهلوانی که از دو جنبه جسمی و بدنی و روحی و معنوی حائز اهميت است برسانند.

از انواع کشتی های پهلوانی نيز بايد به اين موارد اشاره کرد :

کشتی دوستانه : اين نوع کشتی بيشتر به خاطر تمرين و مرور فن صورت می گيرد و با اجازه ميداندار يا پيشکسوت ترين فرد حاضر اجرا می شود.

کشتی خصمانه : به تقاضای قبلی يکی از دو حريف و موافقت پيشکسوت يا پهلوان انجام می گيرد تا معلوم شود چه کسی برتر و زورمندتر است .

کشتی دوره ای : در زورخانه های قديم چنين رسم بود که پس از خاتمه ورزش و مراسم دعا، کسی که به قدرت خود اطمينان کافی داشت، دست خود را به طرف يکايک حاضران دراز می کرد تا هر کس که مايل است به وسط گود بيايد و با او کشتی بگيرد. کشتی گرفتن با چند حريف کاری بسيار مشکل است و از عهده هر کس برنمی آيد.

کشتی پهلوانی : اين نوع کشتی معمولا" بين برترين کشتی گيران هر شهر يا بين شهرهای ديگر برگزار می شود و طی تشريفاتی در حضور پيشکسوتان ورزش محل، قدم به ميدان می گذارند.

کشتی ميدانی : کشتی ميدانی که اکنون به کشتی پهلوانی معروف شده در خارج از گود زورخانه انجام می گرفت که برای تعيين پهلوان کشور برگزار می شد.

در قديم پهلوانان نامی از سراسر ايران به پايتخت می آمدند تا در يکی از روزهای عيد، در حضور بزرگان مملکت و پهلوانان پيشکسوت به ميدان بروند و پس از کشتی گرفتن با يکديگر، معلوم کنند که کدام يک از آنها زورمندتر از ديگران است و به عنوان پهلوان کشور لقب گيرد.

نشان مخصوص پهلوان کشور "بازوبند پهلواني" است که به او داده می شود و چنانکه پهلوانی بتواند سه سال متوالی پهلوان کشور انتخاب شود، در اين صورت بازوبند برای هميشه به ايشان واگذار می گردد و برای مسابقات بعدی بازوبند جديدی تهيه می کنند.

پهلوانان صاحب بازوبند از يک قرن گذشته به اين سو به قرار زير است :

1 – پهلوان عسگر يزدی

2 – پهلوان ابراهيم يزدی (معروف به يزدی بزرگ)

3 – پهلوان اکبر خراساني

4 –  پهلوان محمد عبدل (معروف به يزدی کوچک )

5  - پهلوان ابوالقاسم قمي

6 – پهلوان حاج محمد صادق بلور فروش

7 – پهلوان حاج سيد حسن رزاز

8 – پهلوان مصطفی طوسي

9 – پهلوان احمد وفادار

10 - پهلوان عباس زندي

11 – پهلوان غلامرضا تختی (جهان پهلوان)

12 – شورورزی

13 – حرير فروش

14 – مهديزاده

15 – فيلابي

16 – انصاري

17 – محبي

18 – توپچي

19 – سوخته سراي

20 – سليماني

21 – ايوب بنی نصرت

"کشتی آزاد و فرنگي"

 

رشته کشتی آزاد و فرنگی سابقه چندان درازی ندارد و اين مربوط می شود به اوايل قرن بيستم که کشتی ايران از سال 1948 (1327ه.ش) المپيک لندن، قدم به صحنه های بين المللی نهاد و به عنوان يک قدرت قابل حساب و درجه اول مطرح گرديد. بهترين درخشش کشتی گيران ايران مربوط به سال 1961 (يوکاهاما – ژاپن) و 1965 (منچستر – انگلستان) می باشد1.

تبريز به علت داشتن امکانات کافی در اوايل اين قرن از جمله شهرهايی بود که ورزش کشتی در آن رونق زيادی داشت و قهرمانان شايسته ای را به تيم ملی روانه کرده. اولين کسی که توانست برای اولين بار از آذربايجان مدال طلا کسب کند مرحوم حاج حسن کفاش ( حسن باشماقچی تبريزي) می باشد.2

از قديمی ترين زورخانه هايی که تاريخش به ما رسيده قدمتش به بيش از 100 سال نمی رسد لذا به طور خلاصه زورخانه هايی که از يک قرن پيش تا حال موجود بوده نام می بريم .3

زورخانه های تبريز

زورخانه ببر : اين زورخانه 70 سال پيش احداث شده ولی اکنون به صورت مخروبه درآمده است.

زورخانه ميرزا بادامچي: اين زورخانه در خيابان شريعتی کوچه داش "مغازالار" (مغازه های سنگي) در زيرزمين واقع بوده که هم اکنون به صنف ديگری تبديل شده است.

زورخانه تهمتن

زورخانه آذربرزين

زورخانه گرشاسب يل: اين زورخانه قبلا" در مسير "ميدان چای" واقع بوده که در زمان شهرداری "ارفع الملک" در طرح مسير رودخانه قرار گرفت بعد از آن مرحوم "حاج علی سقط فروش" محل جديد واقع در بازار صادقيه را تأسيس کرده که هم اکنون فرزندان اين مرد خدمتگزار "حاج مهدی و حاج حبيب" مديريت اين باشگاه را به عهده دارند.

زورخانه گيو : اين زورخانه در انتهای کوچه حرمخانه (باغميشه قاپوسی) واقع گرديده، که مديريت آن به عهده آقايان محمد و اصغر سفيدی می باشد.

زورخانه تختی : همزمان با احداث ورزشگاه باغشمال (تختي) احداث شده است .

 

بيوگرافی بعضی از کشتی گيران معروف تبريز

 

پهلوان عباداله سرابی تبريزی :4

از پهلوانان نامی ايران که به لحاظ جميع صفات، تاريخ کشتی پهلوانی چنين شخصيت هايی را به ندرت به ياد دارد. به طوری که مردانگي، والاهمتي، ضعيف نوازي، وطن پرستی و اوصاف ديگری که به ايشان نسبت داده اند هنوز هم علاوه بر مردم آذربايجان در سراسر ايران زبانزد است .

با توجه به اينکه در مورد تاريخ تولد و سرگذشت کامل اين پهلوان ايرانی اطلاع دقيقی در دست نيست5 لذا با استناد به نوشته های پهلوان ميره ای از کتاب "آئينه پهلوان نما"به يک خاطره جالب از يکی از کشتی های ايشان اشاره ميکنيم.  

روزی بانويی از اهالی قفقاز به خانه عباداله پهلوان وارد می شود و از وی درخواست کمک می نمايد. عباداله از بانوی قفقازی توضيح بيشتری می خواهد. زن در جواب می گويد : به علت اينکه مسلمان هستيم و بنا به مقررات و احکام دين اسلام نمی توانيم با اشخاصی که خارج از دين های آسمانی هستند ازدواج کنيم و از طرفی مدتی است که يک مرد روسی خاطرخواه دخترم شده، نمی دانم چه کار کنم فقط قول داده ام اگر بتواند با پهلوان نامی که در تبريز زندگی می کند کشتی گرفته و او را به زمين بزند دخترم را به او بدهم .

عباداله چون از عمق ماجرا باخبر شد به بانوی مسلمان قول داد به هر نحوی شده در روز مقرر در شهر او (تفليس) حاضر شود.... عباداله وقتی وارد شهر می شود بلافاصله به اولين مسجد وارد شده و به عبادت می پردازد. بعد از آن برای کشتی گيری با پهلوان قدر روسی دعوت می شود.

وقتی مردم مسلمان تفليس از آمدن پهلوان ايرانی باخبر می شوند همه از خوشحالی دور ايشان گرد آمده و به وی خوش آمد می گويند.

و بالاخره کشتی آغاز می شود و پس از مدتی پهلوان عباداله پهلوان روسی را چنان بر زمين می زند که قدرت سرپا ايستادن را از او سلب می کند6.

پهلوان ميرآقا قرانی

شادروان ميرآقا قرانی در سال 1244 هجری شمسی در محله دوه چی تبريز متولد شد. ميرآقا يکی از پهلوانان نامی آذربايجان است که در اکثر

شهرهای ايران و چند کشور همجوار کشتی گرفته و هنوز هم پيشکسوتان ايران از ايشان به نيکی ياد می کنند و ميرآقا را يک پهلوان قدرتمند معرفی می کنند . در مجله "شفق مطبوعات" که در سال 1323 شمسی در تبريز منتشر می شد از پهلوان قرانی به عنوان "پدر کشتی تبريز" ياد شده است. با توجه به اينکه مرحوم ميرآقا به چلوپزی اشتغال داشت به ميرآقا چلوپز معروف بودند. مرحوم ميرآقا از خادمين دربار حضرت اباعبداله الحسين و سردسته عزاداران محله دوه چی بود که در سن 96 سالگی به رحمت ايزدی پيوست.

پهلوان ميرآقا قرانی

 

پهلوان سيد محمد قرآنی

شادروان سيد محمد قرآنی در سال 1270 در تبريز متولد شد و در سال 1337 در همين شهر چشم از جهان فروبست. مرحوم قرآنی پهلوانی را از پدر بزرگوار خود به ارث برده بود و در عمليات باستانی و شيرين کاری يد طولائی داشت و در نقاط مختلف ايران کشتی گرفته بود.

پهلوان حسن فرنودی (حسن باشماقچي)

از پهلوانان معروف و به نام ايران که از نوچه های پهلوان علی خان می باشد در سال 1318 قهرمان و پهلوان وزن نيمه سنگين شد ولی به علت اتفاقاتی که در ورزش و اجتماع آن روز رخ داد نتوانست آن طور که استحقاقش بود نمايان شود و بالاخره مدتی در اردبيل و بعد در تهران مقيم شد و در اوايل انقلاب در تهران به ديار باقی شتافت.

در اين جا به يک خاطره پهلوان حسن ميره اي7اشاره می شود تا شخصيت و قدرت پهلوان حسن باشماقچی مشخص گردد :

- از پهلوان ميره ای سوال می شود ، در کدام کشتی بهتر از هميشه بودی ؟

وی می گويد :

در زورخانه حاج وزيری تهران ورزش می کرديم. حاج سيد حسن شجاعت در بالا نشسته بود و حاج سيد تقی کمالی ميانداری می کرد. در پايان ورزش، مسابقه کشتی می گذاشتند. من (ميره اي) و سيد اصغر شريف زاده از قم بوديم و ميرآقا قرآنی و سيد حسن باشماقچی از تبريز آمده بودند. سيد حسن شجاعت دستور داد من با "باشماقچي" کشتی بگيرم و شريف زاده با ميرآقا. آقا سيد تقی دست سيداصغر و ميرآقا را در دست هم گذاشت. آنها هيچ کدام با يکديگر کشتی نگرفتند ولی من و باشماقچی مشغول کشتی شديم. باشماقچی پهلوان شجاع و قدرتمندی بود. من پس از سرشاخ  دو دستی پيش قيض او را گرفتم، سرم را روی ناف او گذاشتم و هر چقدر فشار آوردم نتوانستم او را از زمين بکنم . و ...

بعد از نيم ساعت همينطور نيرو هدر داديم و ...

بعد از نيم ساعت همينطور نيرو هدر داديم و همه خسته شدند. مرحوم سيد حسن شجاعت دستور داد کشتی را قطع کردند. اين کشتی درجه يک من بود که توانستم با حسن باشماقچی بگيريم و زمين نخورم.8

پهلوان سيد رضا مستجاب الدعوه

در سال 1320 در تبريز متولد شد و زير نظر پهلوان علی خان ورزش پهلوانی را شروع کرد که در عمليات زورگری مهارت کافی داشت. پهلوان مستجاب الدعوه در سال 1323 کشتی باستانی قهرمانی کشور در وزن 80 کيلوگرم مقام سوم و در سال 1331 در وزن هشتم مقام دوم را کسب نمود و چندين سال در سطح کشور مقام های قابل توجهی را کسب کرد9.

مرحوم سيدرضا در سال 1323 باشگاه نيرو را تأسيس کرد و ايشان جز اولين کسانی بودند که در سال 1326 به تيم ملی انتخاب شد و در وزن 76 کيلوگرم با علی ازمير از ترکيه کشتی گرفت .

پهلوان ابراهيم رهی

از کشتی گيران خوب ايران که در سال های 1321 تا 1324 در وزن 73 کيلوگرم در رشته فرنگی آزاد و پهلوانی قهرمان ايران شد و در اوج قدرت به علت تبعيض و حق کشی از کشتی کناره گيری کرد.

به نقل از مجله نيروراستی در سال 1324، رهی بهترين کشتی گير ايران شناخته شد.

رهی در سال 1299 در استانبول از يک خانواده تبريزی به دنيا آمد و در همان سال های اول جوانی برای مسابقات قهرمانی اروپا انتخاب گرديد ولی به علت ايرانی الاصل بودن، دولت وقت ترکيه از صدور پاسپورت جلوگيری کرد و رهی به خاطر همين کار دولت ترکيه اين کشور را ترک و در سال 1317 وارد تبريز شد.

پهلوان حسين عمواغلی

در سال 1303 در شهر تبريز به دنيا آمد و در همان عنفوان جوانی به ورزش کشتی روی آورد. عمواغلی بعد از مدت کوتاهی جزو زبده ترين کشتی گيران ايران مطرح گرديد ولی متأسفانه به علت حق کشي، خيلی زود همچون ابراهيم رهی از کشتی کناره گيری کرد. ايشان از سال 1324 تا 1331 قهرمان آزاد و فرنگی وزن اول مسابقات پهلوانی ايران شد و در طول مسابقات توانست بر بهترين کشتی گيران آن زمان مانند : استاد رحمت الله غفوريان، مهدی يعقوبی دارنده مقام قهرمان جهان و المپيک و بسياری از قهرمانان صاحب نام وقت پيروز شود.

مرحوم احمد همای سعادت(پرامتيازترين کشتی گير تاريخ ايران)

در سال 1305 در تبريز به دنيا آمد. خيلی زود به ورزش کشتی پهلوانی روی آورد و توانست عضو تيم کشتی آزاد و فرنگی استان آذربايجان گردد. در سال 1327 در قهرمانی کشور به مقام سوم نايل شد و تا سال 1347 اين مقام را حفظ کرد که اين در نوع خود بی سابقه است .

مرحوم همای سعادت در طول 20 سال چندين بار همراه تيم ملی به کشورهای خارج سفر کرد و بر اکثر حريفان خود پيروز شد.

همای سعادت توانست در مسابقات پهلوانی سال 1329 بعد از وفادار و پهلوان زندی مقام سوم را در بی وزن نصيب خود نمايد.

همای سعادت در طول بيست سال کشتی گيری در سطح قهرمانی کشور توانست 18 بار روی سکوهای مختلف کشوری در رشته های آزاد و فرنگی و پهلوانی بالا رود و در طول اين مدت بر حريفان صاحب نام همچون پهلوان وفادار از مشهد، شورورزی از مشهد، پهلوان علی غفاری از تهران، شهاب ايراندوست، محمد علی فردين و خيرالله اميری پيروز شود.

پهلوان باقر ختايی

از قهرمانان وارسته و خوب آذربايجان به شمار می آيد که در سال 1327 در مسابقات پهلوانی در وزن چهارم به مقام دوم دست يافت.

از سال 1327 تا 1337 توانست به مدت 10 سال مقام اول وزن 62 کيلوگرم مسابقات کشتی آزاد و فرنگی کشور را نصيب خود سازد. پهلوان باقر ختايی اولين کسی است که توانست با وزن کمتر از 70 کيلوگرم پهلوانی بی وزن آذربايجان را نصيب خود سازد و در يک کلام جزو استثنايهای آذربايجان به شمار می رود.

پهلوان ختايی در سال 1331 در تيم کشتی آزاد و فرنگی تبريز با پشت سرگذاشتن رقبايش از تيم های تهران، مشهد، قزوين و ... توانست در وزن 62 کيلوگرم در هر دو رشته آزاد و فرنگی قهرمان ايران شناخته شود.

امير حکيم زاده

در سال 1299 در تبريز متولد شد و در سال 1322 ورزش های کشتی پهلوانی و باستانی را زير نظر پهلوانان نامی تبريز شروع کرد و در سال 1326 مقام دوم کشتی فرنگی کشور را به دست آورد. در سال 1326 در اولين مسابقه با تيم ملی ترکيه با حريف نامی خود (غضنفر بيگلو – قهرمان جهان) کشتی گرفت.

  مرحوم خليل عابدينی

قهرمان معروف کشور در کشتی آزاد می باشد که در سال 1334 عضو تيم کشتی آذربايجان شد و توانست در اولين سال ورود به تيم آذربايجان قهرمان کشور شود.

در مسابقات دوجانبه در سال 1335 با تيم ملی ترکيه توانست بر حريف پر قدرت ترک پيروز گردد. همچنين در سال 1337 در مسابقات قهرمانی کشور بر امامعلی حبيبی پيروز شد.

شادروان پهلوان رحيم پشم فروش

در سال 1312 در تبريز متولد شد. در سن 18 سالگی کشتی را زير نظر پهلوان علی غفاری شروع می کند. در اولين سال مسابقات استانی بعد از غلبه بر خليل عابدينی در رقابت های قهرمانی کشور مقام دوم وزن 68 کيلوگرم را نصيب خود می سازد.

شادروان پشم فروش در سال 1340 در دو رشته آزاد و فرنگی قهرمان کشور می شود. در سال 1341 دوباره همين قهرمانی را تکرار می کند.

پهلوان پشم فروش از معدود کسانی بود که با وجود توانايی های بالقوه نتوانست به حق خود برسد. ايشان انسانی بسيار وارسته و پاکدامن بود و يکی از مربيان زحمت کش تبريز محسوب می شد ولی متأسفانه در سال 65 در اثر تصادف بين جاده تبريز – مرند دچار سانحه شد و پس از سه روز به ديار باقی پيوست و کشتی گيران آذربايجان را در ماتم خود عزادار نمود.

جواد حداد

از کشتی گيران مجرب تبريز به شمار می رود که در سال های 1327 تا 1329 توانست در سه رشته آزاد، فرنگی و پهلوانی مقام های اول و دوم را کسب نمايد. در سال 1329 در مسابقات انتخابی تيم ملی در وزن چهارم نفر اول شد و به تيم ملی راه يافت. متأسفانه به علت تبعيض بر کشتی گيران شهرستانی از ادامه کشتی کناره گيری می کند.

مرحوم داود مستمع

در سال 1306 در تبريز به دنيا آمد که از کشتی گيران به نام آذربايجان و ايران محسوب می شود. از سال 1337 تا 1340 در وزن اول در رشته آزاد و فرنگی به مقام قهرمانی نايل شد و به همراه تيم ملی کشتی ايران به کشورهای هندوستان و پاکستان سفر کرده و کشتی های قابل توجهی را از خود ارائه داد. که در مجله کيهان ورزشی روز شنبه 7 بهمن سال 1334، عکس داود مستمع را انداخته و ايشان را به عنوان پرامتياز ترين کشتی گير ايران در همان مسابقات مطرح می کند که اکثر حريفان را با ضربه فنی شکست داده بود.

پهلوان حبيب پنبه چی

حبيب پنبه چی معروف به پهلوان پنبه چی به سال 1310 در محله اميرخيز متولد شد و به علت علاقه به ورزش، مدرسه را رها کرد و به ورزش روی آورد.

پاکدامنی و صداقت و درستکاری و تعصب پنبه چی در بين آذربايجانيها و به ويژه در نزد سالمندان امروز و همدوره های وی شهره است.

چند خاطره از زبان پهلوان پنبه چی

1 – چون ارتشی بودم مجبور می شدم تا با دوچرخه ای که هنوز نيز بعد از حدود 42 سال کار می کند، هر روز بروم و برگردم. در گردنه های يام بعضی اوقات دوچرخه ديگری را با طناب می کشيدم. در مسابقه ای هم با همين دوچرخه معمولی شرکت کردم که نفر دوم شدم و آقای فکر آزاد (رئيس هيأت دوچرخه سواری استان) نفر اول انتخاب گرديد.

2 – در مسابقات کشتی قهرمانی کشور، جوان بلند قدی همه حريفان را ضربه فنی می کرد و بالاخره روزی رسيد که رود روی هم بايستيم. اين جوان که  روحيه ای بسيار بالا داشت "سهيلي" بود. وی با هر کسی که در می افتاد چنان او را بر زمين می زد که بدون آسيب ديدگی از زمين خارج نمی شد.

من نسبت به ايشان سنم زياد بود(30ساله بودم) و در عرض 7 جلسه تمرين وارد ميدان مسابقه شدم. به خاطر اينکه مسابقات در تهران برگزار می شد همه سهيلی را تشويق می کردند و مرا تعدادی اردبيلی تشويق می کرد چون من همشهری کم داشتم. وقتی سرشاخ شديم سهيلی يک خم مرا گرفت و تماشاگران فرياد زدند "آبش بده بعد بکش". اين فريادها نه تنها مرا تسليم نکرد بلکه همين بی ادبی و بی نزاکتی آنها غيرت مرا به جوش آورد و بعد از چند لحظه با بدل فن يک خم حريف، را ضربه کردم. که بعدا" آقای بيوک صباغ از فوتباليست های معروف ايران و تبريز از سهيلی پرسيده بود که چطور شد شکست خوردي؟ جواب داده بود : چنان زمين خوردم که از چشمانم آتش بيرون آمد و ضربه فنی شدم.

3 – ژاپن برای مسابقه به ايران دعوت شده بود و در تبريز هم مسابقاتی برگزار شد. در اين تيم کاپيتان آن قهرمان جهان بود. کشتی من با همين قهرمان جهان بود که در عرض 3 دقيقه او را ضربه فنی کردم و در دور دوم نيز با ضربه فنی شکست خورد.

بعد از اينکه قهرمان زاپنی را شکست دادم او به رسم هديه به من يک ساعت و يک مجسمه از علائم دينی خود را پيشکش کرد، در حالی که در ارتش پس از اين قهرمانی مرا فرستادند برای حمل خاک "به پاس پيروزي"!؟

پهلوان پنبه چی می گويد :

من با امتياز کار نداشتم و کارم ضربه فنی بود و اکثر حريفان را با ضربه فنی شکست می دادم. در سال 1335 در مسابقات ارتش، قهرمان وزن 78 کيلو شدم  و حريفانی همچون، شهاب ايراندوست و گل مکانی از تيم ملی را شکست دادم.

پنبه چی هم اکنون يکی از پيش کسوتان کشتی ما محسوب می شود و در اين سن و سال اعجوبه ای تمام عيار هستند و از آمادگی جسمانی والايی برخوردارند.10

علاقه خاص پهلوان پنبه چی به اهل بيت و به خصوص به مولا علی به حدی است که در اين مورد اکثر شعرهای سروده شده درباره اين خاندان را حفظ کرده است که تعداد آنها از صدها بيت تجاوز می کند.

محمد علی اميری

از کشتی گيران خوب آذربايجان به شمار می آيد که از سال 1328 الی 1343 در وزن اول در رشته آزاد و فرنگی مقام های قابل توجهی به دست می آورد که بعد از مدتی به پرورش شاگردان خود همت گماشت که يکی از بهترين مربيان کشتی آذربايجان در اين چند دهه گذشته به حساب می آيد علاوه بر مهارت در مربی گری اخلاق نيکوی آقای اميری زبانزد خاص و عام می باشد.

محمد علی ريحانی

از کشتی گيران خوب تبريز می باشد که در سال 1339 در وزن دوم (62کيلوگرم) توانست در دو رشته آزاد و فرنگی مقام دوم را کسب کند. و اکنون يکی از علاقمندان و مشوقين کشتی تبريز به شمار می رود.

احمد قره باغی

يکی از بهترين های روزگار خود بود که در سال 1331 به تيم کشتی آذربايجان راه يافت ولی در سال اول نتوانست بهتر از مقام پنجم در کشتی آزاد چهارم در کشتی فرنگی بدست آورد اما تا سال 1339 توانست جزو سه نفر اول وزن هفتم و هشتم در دو رشته آزاد و فرنگی باشد.

حاج محمد بوداقی

در سال 1303 در شهر تبريز متولد شد و در سال 1327 توانست در قهرمانی کشور در وزن هفتم به مقام سوم برسد و در سال 1329 در وزن ششم مقام دوم را نصيب خود سازد.

بوداغی در سال 1329 در مسابقات پهلوانی در وزن ششم به مقام دوم می رسد.

 

کريم تقی پور

از کشتی گيران خوب فرنگی وزن چهارم ايران می باشد که در سال 1334 در اولين ميدان قهرمانی کشور در شهر آبادان توانست قهرمان وزن چهارم فرنگی شود و در سال 1331 قهرمانی وزن چهارم رشته فرنگی و آزاد تبريز را نصيب خود سازد.

جبار بايرام جهانی

يکی از بهترين کشتی گيران ايران می باشد که در حدود سال 1311 در تبريز متولد شد و در اکثر مسابقات وزن 57 کيلو گرم قهرمانی کشور و تورنمت های بين المللی توانست نتايج قابل توجهی را کسب نمايد و در سال 1335 قهرمان دوم جهان شناخته شد. بايرام جهانی را جزو اعجوبه های کشتی ايران و جهان به شمار آورده اند به طوری که در سال 1335 به نقل از مجله کيهان11 به نظر بزرگترين مربی کشتی آزاد شوروی شادروان تختی و بايرام جهانی ستارگان تيم ايران محسوب شده اند.

غلامرضا نجف پور

از کشتی گيران خوب تبريز می باشد که در جنگ بين ارامنه و مسلمانان به پايش تير می خورد و در فصل زمستان از شب تا صبح در آب سرد نگه می دارند و در آن موقع شنوايی خود را از دست می دهد. وی در سال 1324 در وزن 73 کيلوگرم مقام سوم را کسب می کند. و تا سن 50 سالگی در مسابقات ناشنوايان کشتی می گرفت و در زورخانه آذربژين در غياب حسن باشماقچی با پهلوانان نامی ايران "طوسي" کشتی می گيرد که مورد توجه پهلوانان واقع می شود.

علی دهقان

از کشتی گيران خوب معاصر ايران و تبريز به شمار می رود که در وزن 68 کيلوگرم به عضويت تيم ملی درمی آيد و در شهر لوزان سويس با قهرمان جهان (پنی گين)کشتی خوبی می گيرد و در اولين تورنميت جهان پهلوان تختی در سال 1359 در ميان بهترين 68 کيلوهای ايران و بعضی از کشورهای جهان به مقام دوم می رسد. وی در حدود 10 سال يکی از بهترين 68 کيلوهای ايران به حساب می آمد.

يوسف اسخق نژاد

در سال 1316 در تبريز متولد شده و در سال 1339 در قهرمانی کشور به مقام سوم وزن هفتم در رشته آزاد نائل می شود و در سال 1345 در سنگين وزن مقام های قابل توجه به دست می آورد که در سال 1345 به مقام اول 100+ کيلوگرم می رسد و سپس همراه تيم ملی به شوروی اعزام می شود.

نجارزاده

از قهرمانان بسيار خوب ايران و تبريز به شمار می رود که به علت خدمت در ارتش از شهرهای شيراز، اصفهان و تبريز به عنوان قهرمان ايران رسيده است.

از سال 1335 تا 1347 در مسابقات قهرمانی کشور عنوان های قابل توجهی را کسب می نمايد.

علی پرويزی

از قهرمانان سنگين وزن ايران و تبريز می باشد که نزديک به 10 سال در سنگين وزن دو رشته آزاد و فرنگی ايران مقام های اول تا سوم را کسب نموده و در مسابقات قهرمانی ارتش های جهان در دو رشته آزاد و فرنگی به مقام نخست نائل آمده است

ناصر اسيوندزاده

در اوائل دهه 30 در تبريز متولد شد که در وزن 62 کيلوگرم مسابقات قهرمانی کشور به مقام اول نائل آمد. از خصوصيات بارز اسيوندزاده، نترسی و جسارت وی بود. متأسفانه در سال 1356 در اثر تصادف به رحمت ايزدی پيوست.

ابوالفضل عطری

 از کشتی گيران دهه 50 آذربايجان می باشد که در مسابقات جوانان کشور در اولين دوره قهرمانی کشور بعد از انقلاب اسلامی که به نام جهان پهلوان تختی برگزار گرديد توانست به مقام سوم وزن 82 کيلوگرم نائل شود.

علی رضا خليلی خسروشاهی

از کشتی گيران خوب تبريز می باشد که در سال 1365 در مسابقات قهرمانی کشور توانست مقام قهرمانی وزن 100 کيلوگرم را کسب نمايد و اکنون به عنوان مربی و دبير هيئت کشتی به فعاليت مشغول است.

محمد علی پايدار

در سال 1341 در شهر تبريز متولد شد و کشتی را زير نظر حسين بابازاده و شادروان رحيم پشم فروش شروع کرد و در سال 1360 قهرمان سوم جوانان کشور شد. در سال 1363 جهت ادامه تحصيل به کشور آلمان سفر می کند و در حين تحصيل توانست در وزن های 68 و 74 کشتی های درخشانی را ارائه دهد و سپس با درجه دکترا در دانشگاه کلن آلمان به سمت استادی مشغول به تدريس می باشد. و مدتی رياست هيئت کشتی شهر کلن را به عهده می گيرد.

برادران موتاب

محمود موتاب: در سال 1338 در تبريز متولد شد. از شاگردان شادروان رحيم پشم فروش می باشد که در مسابقات قهرمانی جوانان ايران در سال 1361 در وزن 74  کيلوگرم به قهرمانی می رسد و سال های متمادی قهرمان کارگران کشور می باشد. ضمنا" ايشان به عنوان دومين پهلوان بی وزن بعد از باقر ختايی است که توانست با وزن کمتر از 70 کيلوگرم مقام پهلوانی بی وزن آذربايجان را نصيب خود سازد.

احمد موتاب

 يکی از بهترين کشتی گيران آذربايجان در اوايل انقلاب اسلامی می باشد که در سال 1339 در شهر تبريز متولد شد. ايشان از شاگردان خوب و به نام پهلوان رحيم پشم فروش می باشد که در وزن 68 کيلوگرم مقام نخست کشور را در رده جوانان نصيب خود کرده و علاوه بر آن چندين سال پی در پی قهرمانی مسابقات سراسری بسيج کشور را به خود اختصاص داده است و چندين سال نيز در وزن 68 کيلوگرم قهرمان آموزشگاههای کشور انتخاب می شود. ولی بنا به دلايلی که مستحق حضور در ميادين بين المللی بود باز می ماند.12

ايوب بنی نصرت : (اولين پهلوان کشور از آذربايجان)

پهلوان بنی نصرت در سال 1347 در تبريز به دنيا آمد وی از سال 1360 با رهنمودهای دو برادر بزرگتر از خود (جواد و داود) به کشتی روی  آورد ولی تمرينات را به صورت جدی از سال 63 شروع کرد که حاصل آن قهرمانی وزن 68 کيلوگرم در دو سال پی در پی آموزشگاه کشور می باشد.

بنی نصرت در سال 1369 به عضويت تيم ملی درآمد و در همان سال در بازی های آسيای پکن به مقام سوم دست يافت و دوباره در جام بين المللی دانکلف کانادا اين مقام را تکرار نمود. وی همچنين در سال 70 در مسابقات قهرمانی ارتش به مقام نخست وزن 90 کيلو دست يافت.

بنی نصرت علاوه بر اينکه قبل از سال های 70 و 71 در مسابقات پهلوانی کشور چندين بار به مقام قهرمانی اين وزن رسيد ولی درخشش تاريخی بنی نصرت مربوط به سال 71 در مسابقات پهلوانی کشور در شيراز بود که توانست با کمتر از 100 کيلو در بی وزن با غلبه بر منصور عابديان به عنوان پهلوان کشور انتخاب شود و همچنين در همين سال در جام شادروان تختی در وزن 100 کيلوگرم به عنوان ستاره مسابقات شناخته شود پهلوان بنی نصرت با توجه به اينکه در اوايل سال 72 جهت شرکت در مسابقات آسيايی در وزن 100 کيلوگرم انتخاب گرديده بود ولی طبق صلاح ديد مربيان کشتی و عدم وجود کشتی گير توانمند در 130 کيلوگرم موجب شد تا پهلوان نامی ايران با وجود کمتر از 100 کيلوگرم وزن، در مسابقات قهرمانی آسيا (1993)در وزن 130 کيلوگرم با پيروزی بر حريف قدرتمند(نايب قهرمان جهان)به عنوان قهرمان وزن 130 کيلوگرم آسيا برگزيده شود.

بنی نصرت با جديت و پشتکار بيشتر در سال72 در مسابقات پهلوانی کشور13دربی وزن با غلبه بر حريفان قدر خود که اکثرا" با ضربه فنی شکست را از بنی نصرت پذيرفته بودند مقام پهلوانی کشور را تکرار نمود که اين در نوع خود کم سابقه است. لازم به ذکر است که اولين مربی بنی نصرت شادروان رحيم پشم فروش است و اکنون زير نظر پرويز مسگری به تمرينات خود ادامه می دهند.

داود بنی نصرت

در سال 1341 در تبريز متولد شد و از سال 59 تحت نظر پرويز مسگری و شادروان رحيم پشم فروش تمرينات خود را آغاز نمود. داود بنی نصرت به مدت 6 سال در تيم ملی کشتی گرفت ولی بهترين درخشش ايشان مربوط به مسابقات قهرمانی کارگران در ايتاليا در سال 90 ميلادی و مقام قهرمانی در وزن 82 کيلوگرم جام قاعدالعظم پاکستان و همچنين دو سال مداوم (70 – 69) پهلوان وزن 82 کيلوگرم می باشد.

اصغر رشتبری (قهرمان ارتش های جهان)

رشتبری يکی از افتخار آفرينان خطه آذربايجان است که در سال 1347 در محله اميرخيز تبريز متولد شد. ورزش را از سن 12 سالگی شروع و کشتی را زير نظر آقای حسين بابازاده آغاز کرد.

افتخاراتی که رشتبی تا کنون کسب نموده عبارتند از :

- 5 سال مدام قهرمان کشتی آزاد و فرنگی آموزشگاه های استان .

- نفر اول کشتی فرنگی جوانان کشور (اميد) در سال 1366 و عضو تيم ملی جوانان ايران

- سه با نايب قهرمان ايران و انتخاب برای تيم ملی کشتی فرنگی ايران در سال های 66 – 69 - 72

- نفر سوم مسابقات انتخابی کشتی فرنگی تيم ملی ايران در سال 1370

- قهرمان کشتی فرنگی ارتش های جهان در وزن 90 کيلوگرم در سال 1993 (1372 شمسي)

کشتی فينال با کشتی گير ترکيه بود که حريف ترکيه ای به نام (اورگان اوجی) نايب قهرمان کشتی فرنگی جوانان جهان در سال 1991 که رشتبری با نتيجه 5 بر 3 حريف قدرتمند خود را شکست داد.

رشتبری علاوه بر کشتی در زمينه های مختلف ورشی و غير ورزشی فعاليت نموده که به طور خلاصه به چکيده آنها اشاره می شود.

- نفر اول جودو جوانان کشور در سال 1367 و عضو تيم ملی جوانان ايران

- نفر اول جودو بزرگسالان کشور در سال 1368 و عضو تيم ملی در بازی های آسيای پکن.

- عضو تيم ملی آشی ها را کاراته ايران .

*           عضو سازمان بين المللی آشی هارا کاراته ژاپن موسوم به "هونبو".

- از بنيانگزاران انجمن هيپنوتيزم جوانان تبريز.

- اصغر رشتبری علاوه بر اينکه افتخارات زيادی را برای اين خطه کسب نموده در حال حاضر به عنوان استاد هنرهای رزمی آشی هارا کاراته با درجه "دان3" مشغول به تدريس اين رشته می باشد.

 

يادداشت ها

1 – تاريخچه ورزش ص 104 ، هوشنگ فتحي

2 – در اينجا از آقايان : علی رضا خليلی خسروشاهی (دبير هيئت کشتي) و پرويز مسگری (مربی کشتی تبريز)، حاج احمد سليمانزاده (رئيس هيئت کشتي) و حاج غلامحسين گوگانی(پيشکسوت کشتی باستاني) و برادران سفيدی (مديريت باشگاه گيو) و از آقای شهريار فخيمی که در تهيه اين مجموعه متحمل زحمت شده اند متشکر و سپاسگزاريم.

3 – تاريخ و فرهنگ زورخانه – غلامرضا انصاف پور

4 – به سبب اينکه عباداله متولد سراب و بزرگ شده تبريز بود به نام پهلوان عباداله سرابی تبريزی معروفيت داشت.

5 – بعضی از پيشکسوتان بروايت اجدادشان زمان حيات اين پهلوان را به دوره ناصرالدين شاه قاجار نسبت می دهند.

6 – روايت است که پهلوان مورد نظر در کودکی پدرش را از دست داده بود لذا در محله ای که در تبريز می زيست بچه های کوچک هميشه او را اذيت می کردند و به همين خاطر روزی به مسجد محل رفته و آنقدر می گريد تا به خواست خودش که همانا "قدرت مبارزه" بود می رسد و هنگامی که از مسجد بيرون می آيد بر تمام بچه ها فائق می شود.

7 – پهلوان ميره ای پسر حاج سيد محمود و بانو گوهر از نوادگان کريم خان زند می باشد که 73 سال پيش در ميدان "مير" قم به دنيا آمده است و هم اکنون از پيشکسوتان کشتی به شمار می رود.

8 – به نقل از کيهان ورزشی ويژه نوروز سال 1370 – شماره 1933

9 – پهلوان معروف ايران " حسن ميره اي" در اولين مسابقات کشتی قهرمانی کشور، حريفان قدر شرکت کننده را بدين شرح ياد می کند :

احمد طاهري، اکبر آخوندزاده و محمديان از مشهد، حسين عمواغلي، همای سعادت، ابراهيم رهی و حکيم زاده از آذربايجان، قمشه ای از اصفهان و لاجوردی از قم .

10 – پهلوان پنبه چی با وجود بيش از 60 سال سن هنوز هم يکه تاز ورزش باستانی است و اين موضوع مربوط به خاطره مؤلف است که در پاييز سال 71 در زورخانه گيو در حضور ورزشکاران به قدری شنو رفت و ميل بازی کرد که حتی جوانان به علت خستگی از ادامه ورزش باز ماندند ولی ايشان به ورزش خود ادامه می داد، و يا اينکه در مراسم غدير خم سال 74 بنا به دعوت مديريت تربيت بدنی دانشگاه تبريز با ميل هايی که از استان کرمانشاهان آورده بودند و اندازه اين ميل ها به قدری بزرگ بود که پهلوان پنبه چی با چرخاندن ميل چشم همه ميهمانان و حاضرين در جايگاه ورزشی را به حيرت درآورده بود و به قول خودش "هرزاد قوجالار – غيرت قوجالماز"

11 – مجله کيهان ورزشی – 18 فروردين – سال 1335

12 – يکی از دلايل اصلی کناره گيری موتاب از کشتی اين بود که ايشان در سال 63 در جنگ ايران و عراق از ناحيه پا به شدت مجروح می گردد، طوری که پزشکان قطع پای ايشان را به مداوايش ترجيح می دهند ولی لطف خداوند شامل حال ايشان گشته به طوری که بعد از مجروحيت شديد، چندين سال قهرمان دانشجويان دانشگاه های ايران در وزن های 80 و 90 و 100 را به خود اختصاص داده بود و اکنون به عنوان مربی کشتی در دانشگاه تبريز همچنين در پست مسئول تربيت بدنی دانشگاه تبريز در خدمت به جامعه ورزش انجام وظيفه می نمايد.

13 – اين مسابقه در شهر تبريز برگزار گرديد که پهلوان بنی نصرت در رديف نخست و فرهاد نجفی با قبول شکست ضربه فنی، به عنوان نايب قهرمان و ميران پهلوان تهران به عنوان نفر سوم برگزيده شدند.

 

برگرفته از کتاب : تبريز در گذر تاريخ

نگاهی به تاريخ آذربايجان

تأليف : ايوب نيکنام لاله ، فريبرز ذوقی

چاپ اول   1374 صفحه 535

انتشارات ياران